Deliryum, saatler veya günler içinde gelişen, kişinin dikkatini ve çevresinin farkında olma durumunu etkileyen akut bir beyin fonksiyon bozukluğu olarak tanımlanıyor. Belirtiler gün içinde değişiklik gösterebiliyor. Kişi bir süre normal iletişim kurarken daha sonra kafa karışıklığı yaşayabiliyor.

Dr. Burak Uzel, deliryumun her zaman huzursuzluk, bağırma veya halüsinasyonlarla ortaya çıkmadığına dikkat çekti. Hastalığın hipoaktif olarak adlandırılan türünde kişinin sessizleşebildiğini, daha az konuşabildiğini, sürekli uyuklayabildiğini ve çevresiyle ilgisinin azalabildiğini belirtti. Bu belirtilerin yorgunluk veya yaşlılığa bağlı güçsüzlükle karıştırılabildiğini ifade etti.

Enfeksiyonlar ve sıvı kaybı deliryumu tetikleyebilir

Uzel, deliryumun farklı sağlık sorunları nedeniyle gelişebildiğini belirterek akciğer enfeksiyonları, sepsis, sıvı kaybı, kan şekeri değişiklikleri, sodyum dengesizlikleri, böbrek fonksiyonlarındaki bozulmalar ve bazı ilaçların yan etkilerinin risk oluşturabileceğini söyledi.

Demans hastaları, çok sayıda ilaç kullananlar, görme veya işitme kaybı yaşayanlar ve yakın zamanda ameliyat geçiren ileri yaştaki bireylerin deliryum açısından daha yüksek risk taşıdığını kaydetti.

Deliryum ve demans arasındaki fark

Deliryumun demansla karıştırılmaması gerektiğini vurgulayan Uzel, iki durum arasındaki temel farkın belirtilerin ortaya çıkış süresi olduğunu belirtti. Demans genellikle aylar veya yıllar içinde gelişirken deliryum saatler ya da günler içinde ortaya çıkabiliyor.

Dikkat bozukluğu ve belirtilerin gün içinde dalgalanmasının deliryum açısından önemli işaretler olduğunu ifade eden Uzel, demans hastalarında da deliryum gelişebileceğine dikkat çekti.

Deliryumun değerlendirilmesinde kullanılan CAM (Confusion Assessment Method) yöntemiyle akut başlangıç, belirtilerde dalgalanma, dikkat bozukluğu, düşünce düzenindeki değişiklikler ve bilinç düzeyi inceleniyor.

Erken müdahale önem taşıyor

Deliryumun yalnızca geçici bir kafa karışıklığı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Uzel, bu tablonun düşme, hastanede kalış süresinin uzaması, işlev kaybı, bilişsel gerileme ve ölüm riskinde artışla ilişkili olabildiğini söyledi.

Deliryum tedavisinde önceliğin altta yatan nedenin belirlenmesi olduğunu aktaran Uzel, enfeksiyonların tedavisi, sıvı ve elektrolit dengesinin sağlanması, kan şekeri bozukluklarının düzeltilmesi ve kullanılan ilaçların gözden geçirilmesinin önemini vurguladı.

Uyku düzeninin korunması, erken hareket, yeterli beslenme, gözlük ve işitme cihazlarının kullanılması ile aile bireylerinin hastayla iletişim kurmasının da iyileşme sürecini destekleyebileceğini belirtti.

Ailelere ani davranış değişikliği uyarısı

Uzel, yaşlı bireylerde aniden gelişen dalgınlık, konuşmaları takip edememe, dikkatini toplayamama, sürekli uyuklama veya gün içinde belirgin davranış değişikliklerinin yaşlılığa bağlanmaması gerektiğini söyledi.

Bu tür belirtiler görüldüğünde beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini belirten Uzel, deliryumun sessiz belirtilerle de ortaya çıkabileceğini ifade etti.